Vragen

 

Op de pagina hoe beschrijf ik het stimuleren van eigen wijsheid.
Vragen is één van de manieren om dat te doen.

Daarvoor gebruik ik mijn GBP (Generieke Basis Principe): een manier om vragen te stellen en vooral om dóór te vragen.

Op het eerste gezicht lijkt dit misschien een plat en statisch model; de WH-woorden die iedereen wel kent. Toch merk ik telkens weer dat mijn GDP gelaagd is en voortdurend in beweging. Zodra ik het gebruik, gebeurt er telkens meer dan ik had vermoed toen ik mijn GBP had bedacht.

 

Vragen stellen zonder te luisteren vind ik zinloos. En, naast mijn oren zijn er meer zintuigen.  Zie co-creatie. Sterker nog: luisteren stimuleert eigen wijsheid óók — juist in combinatie met vragen.

En … er zijn geen domme vragen. Het kan wel onhandig zijn om vragen niet te stellen, zeker wanneer het oprechte vragen zijn om iets te begrijpen.

 

Mijn GBP in een tabel:

Ik begin open vragen met Antwoorden zijn
Waarom redenen
Waar plekken
Hoe processen
Wanneer periodes
Wie mensen
Wat specificaties

 

Mijn GBP gevisualiseerd:

WAT

 

Een WAT-vraag geeft meer dan alleen één antwoord.
Het is het punt waar specifieke antwoorden op de andere WH-woorden samenkomen.

WAT verbindt daarmee al die antwoorden met elkaar. Die verbinding tussen antwoorden is in principe “veel-op-veel”.

 

Voorbeeld: stel dat WAT een vakantiereis is.
Er zijn veel routes (HOE) naar veel steden (WAAR); “Er zijn vele wegen die naar Roma leiden.”

Maar…  Roma in Italië, Roma op Gotland/Zweden of Roma Roemenië?!

Pas wanneer dat specifiek is gemaakt via de WAT-vraag in relatie tot de andere vragen, dan worden ook de andere antwoorden specifiek en scherper.

Bijvoorbeeld wanneer Zweden geen optie is: gaat de route dan via Parijs naar Roma in Italië of via Krakau of Boedapest naar Roma in Roemenië?

 

Gelaagdheid

Ook al lijkt het GBP plat, gelaagdheid ontstaat doordat elk antwoord weer nieuwe WAT-vragen oproept.

Aangekomen in Rome is de volgende vraag vanzelf: "WAT gaan we hier eigenlijk doen?"

 

Beweging 1

Beweging ontstaat door het verleggen van mijn aandacht.

  • Welke vraag stel ik nu en welke zal het daarna worden?
  • Welke laat ik even liggen?
  • En hoe beïnvloeden de antwoorden elkaar?

Dat is hierboven gevisualiseerd met de pijl in de cirkel.

In de praktijk voelt het als een “rad van avontuur”:

  • Soms met de klok mee, soms tegen de klok in.
  • Soms stap voor stap, en vaak springend.

 

Ik kan bij elke vraag beginnen. En het antwoord op één vraag opent bijna altijd weer nieuwe vragen.

Zelfs voor de WAT-vraag. Zo kan het antwoord op de WAAROM-vraag een vakantiereis veranderen in een studiereis.

 

Beweging 2

Er ontstaat nog een andere beweging wanneer je kijkt naar de relatie tussen WAAROM, WAT en HOE.

Wat voor de één het WAAROM óf het HOE is, kan voor de ander de WAT zijn.

Voorbeeld: stel er zijn drie bedrijven:

  • restaurant
  • stoelenmaker
  • houtfabriek

Dan ontstaat er beweging in de focus van elk van die bedrijven.

Bedrijf WAAROM/WAT/HOE Antwoord
restaurant HOE? stoelen gebruiken voor de klanten
stoelenmaker WAAROM? stoelen worden gebruikt
stoelenmaker WAT? stoelen van hout maken
stoelenmaker HOE? hout be- en verwerken
houtfabriek WAAROM? hout maken dat kan worden be- en verwerkt

Dit is overigens een voorbeeld/weergave van een “waardenketen”. In de praktijk is het vaak complexer: meer een waardenboom en vaak een netwerk van netwerken.

 

Open en gesloten vragen

Vragen die beginnen met WH-woorden zijn open vragen. Ze nodigen uit tot verkennen.

Gesloten vragen beginnen met een werkwoord. Ze vragen om een keuze.

In principe zijn er drie mogelijke antwoorden (zie bewegen):

  1. ja
  2. nee
  3. een derde mogelijkheid (bijvoorbeeld: misschien, geen antwoord of weet ik niet)

Wanneer ik gesloten vragen beantwoord, geef ik zelden uit mijzelf een toelichting. Tenzij de vraag uitnodigt tot verdieping. En zelfs dan stel ik vaak liever een open vraag terug dan dat ik antwoord met “ja, want …”.

Een open vraag geeft de ruimte die nodig is om te begrijpen wat er speelt en door te vragen. Bijvoorbeeld om te kunnen samenwerken en om gezamenlijk besluiten te nemen (zie besluiten).